Like this:

చాలా పుస్తకాలు మనం చదివి పక్కన పడేస్తాము. వాటి గురించి పెద్దగా ఆలోచించాల్సిన పని ఉండదు. కానీ అరుదుగా కొన్ని పుస్తకాలు చాలా ఎక్కువ ఆలోచింపజేస్తాయి. అవి రేకెత్తించే ఆలోచనలు సంవత్సరాలతరబడి వెంటాడతాయి. నేను గతవారమే చదవడం పూర్తిచేసిన Astrology, Science and Culture: Pulling Down the Moon అన్న పుస్తకం ఈ రెండవ కోవకి చెందుతుంది. ఈ పుస్తకాన్ని నేనిప్పుడు సమీక్షించబోవడం లేదు. దాన్ని చదివాక ముసిరిన అనేక ఆలోచనల్లో కొన్నిటిని అక్షరబద్ధం చెయ్యడానికి ప్రయత్నిస్తున్నాను, అంతే.

(ఈ పుస్తక రచయితల్లో ఒకడైన పాట్రిక్ కర్రీని కొద్ది నెలల క్రితం నేను కలుసుకుని మాట్లాడాను. నా (అతి) ఉత్సాహపూర్వకమైన సంభాషణకి ఫలితంగా ఆయన నాకీ పుస్తకాన్ని బహుకరించాడు. పాట్రిక్ యూకేలోని విశ్వవిద్యాలయాల్లో Cultural Astronomy and Divination అన్న సబ్జక్టుల్లో ఆచార్యుడు. ప్రపంచ ప్రఖ్యాతి గాంచిన పాశ్చాత్య జ్యోతిష్కులతో అతనికి గట్టి పరిచయాలున్నాయి.)

ఆంత్రొపాలజీని ప్రాతిపదికగా తీసుకుని జ్యోతిషంయొక్క మూలాల చర్చతో ఈ పుస్తకం ప్రారంభమౌతుంది. ఆధునిక చరిత్రకారుల ప్రకారం జ్యోతిషం క్రీస్తు పూర్వం మూడవ సహస్రాబ్దంలో మెసపొటోమియాలో పుట్టింది. కానీ జ్యోతిషం చరిత్రకు పూర్వం నాటిదనీ, క్రీ.పూ ముప్ఫైవేల యేళ్ళకి పూర్వంనాటి ఆదిమ మానవుల సంస్కృతిలో కూడా చంద్రుడి గమనాన్ని ఆధారంగా చేసుకుని నిర్మితమైన జ్యోతిషానికి సంబంధించిన ఆధారాలు కనిపిస్తాయనీ ఈ పుస్తకం వివరిస్తుంది. అనేక ప్రాచీన సంస్కృతుల పురాణ గాధల్నీ, వాటి మధ్య సామ్యాన్నీ కూడా కొన్ని అధ్యాయాల్లో ఈ పుస్తకం వివరిస్తుంది.

ప్రాచీన మానవులు తమను తాము ఒక సజీవ ప్రపంచంలో భాగాలుగా గుర్తించుకున్నారు. వాళ్ళ ప్రపంచంలో సజీవం కానిదేమీ లేదు. నింగీ, నేలా, రాయీ, రప్పా, గాలీ, నిప్పూ, జంతువులూ, పర్వతాలూ, అడవులూ, సూర్యుడు, చంద్రుడు, నక్షత్రాలు – అన్నీ వాళ్ళకి సజీవాలే. వాటిలోనే వాళ్ళు దేవతలనీ, కంటికి కనిపించని దివ్య జీవుల్నీ, దుష్టజీవుల్నీ దర్శించారు. వాటితో నిరంతర సంభాషణ సాగించారు. తమకి ఆపదలు కలక్కుండా ఉండడానికి ఆ జీవుల్ని ప్రసన్నం చేసుకోడానికి ప్రయత్నించారు. ఆయా దేవతలకి ఆగ్రహం కలక్కుండా, వారి సంకల్పాన్ని తెలుసుకుని, వారి అనుమతితో ప్రవర్తించడం వాళ్ళకి ప్రథమ కర్తవ్యం. వాళ్ళు ఏ పని చెయ్యాలన్నా దానికి దేవతల ఆనుకూల్యతని తెలుసుకోడానికీ, సంపాదించడానికీ ప్రయత్నించారు. దానికోసమై ఎన్నో క్రతువులు ఏర్పడ్డాయి. ప్రపంచంలో ఏ మూల పరిశీలించినా ప్రాచీన మానవ సంస్కృతి ఈ తీరుగానే కనిపిస్తుంది.

ఆ విధంగా దేవతల సంకల్పమేమిటో తెలుసుకోవడం కోసం చేసే ప్రయత్నమే ‘దైవజ్ఞత’ (Divination) అయింది. దానికోసం పుట్టిన నానావిధాల క్రతువుల్లో భాగమే జ్యోతిషం. కాబట్టి ప్రస్తుత జ్యోతిషానికి అసలు రూపం దైవజ్ఞత. దాని అసలు ఉద్దేశ్యం దైవ సంకల్పాన్ని తెలుసుకుని తదనుగుణంగా ప్రవర్తించడం. దాన్ని ఉపయోగించి భవిష్యత్తు తెలుసుకోడంలాంటివి తర్వాత జరిగిన ‘ఆధునిక’ పరిణామాలు.

తమ చుట్టూ ఉన్న ప్రపంచం సజీవమైనదనీ, అనేక సజీవమైన శక్తులతో నిండి ఉన్నదనీ భావించి వాటితో ఒక సంభాషణ పూర్వకమైన మన: స్థితిని కలిగి ఉండడాన్ని రచయితలు ‘సమ్మోహిత స్థితి’ (Enchantment) గా పేర్కొన్నారు.

అయితే గత రెండు వేల యేళ్ళుగా ప్రాచుర్యంలోకి వచ్చిన ఏకేశ్వరోపాసనా మతాలు (క్రైస్తవం, ఇస్లాం మొదలైనవి) అనేక దేవతల స్థానంలో ఒకే దేముణ్ణి స్థిరపరచి, వాటికి నచ్చని గందరగోళాన్ని తొలగించి, ఒకే రకపు ఆలోచనావిధాన్ని (totalitarian, absolutist ideas) విశ్వవ్యాప్తం చెయ్యడానికి ప్రయత్నించాయి. చాలామటుకు సఫలీకృతమయ్యాయి కూడా.

గత మూడు, నాలుగు వందల యేళ్ళుగా ప్రాచుర్యంలోకి వచ్చిన సైన్సు కూడా ఈ మతాలవంటిదే అని రచయిత అభిప్రాయపడతాడు. సైన్సు ఒక స్థిరమైన దృక్కోణాన్ని ప్రతిపాదించి, ప్రస్తుత సమాజం మీద పూర్తి ఆధిపత్యాన్ని సాధించింది. తాను నిర్మించిన చట్రంలో ఇమిడేదే పనికొచ్చేదనీ, సత్యమనీ భావించింది. ఏకేశ్వరోపాసనా మతాలతో సహా తన చట్రంలో ఇమడనివాటిని అన్నిటినీ తిరస్కరించింది.

‘సమ్మోహిత స్థితి’లో ఒక సజీవ ప్రపంచంలో అనంత వైవిధ్యంగల శక్తులతో సంభాషిస్తూ, సహజీవనం చేస్తూ బ్రతుకుతున్న వాళ్ళు ఒకే చట్రంలో ఇరుక్కుని తమ సమ్మోహిత స్థితిని కోల్పోవడాన్ని రచయిత ‘విమోహిత స్థితి’ (Disenchantment) అని పేర్కొంటాడు.

పురాతన సమ్మోహిత స్థితిలో ‘దైవజ్ఞత’గా ఉండిన జ్యోతిష్యం ఏకేశ్వరోపాసనా మతాల తాకిడిలో ఏ విధంగా మార్పు చెందిందో, తర్వాత సైన్సు యొక్క ముట్టడిని తట్టుకోడానికి తన రూపాలు ఎలా మార్చుకొన్నదో రచయిత అద్భుతంగా వివరిస్తాడు. (ఈ పుస్తకం పాశ్చాత్య జ్యోతిష సాంప్రదాయాల గురించి, వాటి చరిత్ర గురించీ మాత్రమే చర్చిస్తుంది.) సైన్సు ప్రతిపాదించిన చట్రంలో ఇరుక్కుంటే జ్యోతిషానికి అంతిమంగా మరణమే గతి అనీ, ఆ చట్రంలోంచి బయటపడి తన మూలాల్ని తాను తెలుసుకోవాలనీ కూడా అంటాడు.

అంతే కాక ఆఖరి అధ్యాయాల్లో కొన్ని అసాధారణ విషయాలు ప్రకటిస్తాడు. మానవ శిశువులపైన అతి సూక్ష్మ పరిశీలనతో కూడిన అధ్యయనాలవల్ల తేలుతున్నదేమిటంటే, ఆ శిశువులు తమ చుట్టూ ఉన్న ప్రపంచాన్ని సజీవమైనదిగా భావించి దానితో తమ ప్రవర్తన ద్వారా సంభాషిస్తుంటారు. అంటే, మానవులంతా పుట్టుకతో, ప్రాథమికంగా సమ్మోహితులుగానే ఉంటారు. ఎదిగే కొద్దీ సామాజిక పరిస్థితుల ప్రభావంతో విమోహితులౌతారు.

మన మెదడులోని ఎడమ భాగం తార్కిక ఆలోచనలనీ, కుడి భాగం కవితాత్మక, మార్మిక, ఆధ్యాత్మిక భావనలనీ పరిపాలిస్తాయి. జ్యోతిషం లేక దైవజ్ఞత యొక్క వినియోగం తార్కికమైన ఆలోచనా క్రమంతో ప్రారంభమై, కవితాత్మక, మార్మిక భావనల్లోకి అప్రయత్నంగా పరిణమిస్తుంది. కాబట్టి సైన్సు సిద్ధాంతాల తార్కిక చట్రాల్లోకి జ్యోతిషాన్ని నిబద్ధించడం సాధ్యం కాదు.

——

ఇంకా అనేకానేక విషయాలని వివరించే ఈ పుస్తకం సాధారణ పాఠకులకోసం ఉద్దేశించబడిందని నాకు అనిపించలేదు. తేలికగా నడవదు. ఈ పుస్తకం నాలో అనేక రకాల ఆలోచనల్ని రేకెత్తించింది. వాటిలో కొన్ని -

1. మానవ స్వభావం సిద్ధాంతాల చట్రాలకి లొంగేది కాదు. సైన్సు, కమ్యూనిజం, ఇంకా ఇతర సామాజిక, తాత్త్విక, మత సిద్ధాంతాల కళ్ళజోళ్ళలోంచి చూసి మనుషుల్ని అంచనా వెయ్యడానికీ, నియంత్రించడానికీ ప్రయత్నిస్తున్నాము అంటే, వాళ్ళ స్వభావంలోని కొన్ని మౌలిక భాగాల్ని తిరస్కరిస్తున్నాము అన్నమాట.

2. రిచర్డు డాకిన్సు Unweaving the Rainbow అని ఒక పుస్తకం రాశాడు. దేముడు లేడనీ, ఆత్మ లేదనీ, మనుషుల స్వభావాన్నీ, పరిణామాన్నీ ప్రకృతి వరణ సిద్ధాంతం సంపూర్ణంగా వివరిస్తుందనీ డాకిన్సు రాసిన పుస్తకాలు చదివి, స్కూల్లో చదివే ఒక అమ్మాయి, ‘అయితే నా జీవితానికొక పరమార్థమంటూ ఏమీ లేదా’ అని తన టీచరు దగ్గర ఏడ్చిందట. ఆ సంగతి తెలిసి, చలించిపోయి, దానికి సమాధానంగా ఆయన ఈ పుస్తకాన్ని రాశాడు. మతాన్ని తొలగించి వెయ్యడానికి సైన్సు ప్రయత్నిస్తుంది. మతాన్ని తొలగిస్తే వచ్చే శూన్యాన్ని‘ శాస్త్రీయ పద్ధతుల్లో ప్రకృతిని పరిశీలించడం ద్వారా కలిగే సంభ్రమాశ్చర్యాలతో’ భర్తీ చెయ్యడానికి డాకిన్సు చేసిన ప్రయత్నమే ఈ పుస్తకం. ‘మతం స్థానాన్ని సైన్సుతో భర్తీ చెయ్యడం సాధ్యమేనంటావా?’ అని ఫిలాసఫీలో పీ హెచ్ డీ చేసిన ఒక ఇంగ్లీషు మిత్రుణ్ణి అడిగాను. ‘అసాధ్యం’ అన్నాడు. డాకిన్సు పొరపడుతున్నాడనీ, సైన్సు, మతమూ వేర్వేరు స్వభావాలు కలిగినవనీ, ఒకదానితో మరొకదాన్ని భర్తీ చెయ్యడం ఎన్నటికీ కుదరదనీ అతను అభిప్రాయపడ్డాడు. ఈ విషయాన్ని కొంతమంది విశదంగా పుస్తకాల్లో రాశారని కూడా అతను చెప్పాడు గానీ, ఇంతవరకు వాటిని చదవడం నాకు కుదరలేదు. పాట్రిక్ రాసిన ఈ పుస్తకం ఈ విషయాన్ని నాకు మళ్ళీ గుర్తు చేసింది.

3. సైన్సుని ఆధారంగా చేసుకొని దేముడు లేడని పదే పదే బోధించడం, బ్రహ్మచర్యం పాటించండని పదే పదే మొత్తుకునే మతగురువుల ప్రయత్నంలాంటిదే అని నా అభిప్రాయం. అమాయకంగా ఆ మాటలు నమ్మేవాళ్ళు కూడా ఏదో ఒక బలహీన క్షణంలో తిరుగుబాటు చేస్తారు. మౌలికమైన మానసికావసరాల్ని అణచివేస్తే, ఎప్పుడో ఒకప్పుడు మనస్సు తిరుగుబాటు చేస్తుంది. డాకిన్సు రాసిన God Delusion పుస్తకంలో ఒక ఉదాహరణ ఉంటుంది. బ్రహ్మాండంగా చదువుకుని, సైంటిస్టుగా తన కెరీర్ ని ప్రారంభించిన ఒకాయన తన చిన్నప్పటి మత నమ్మకాలకీ, సైన్సులో చదువుకున్నదానికీ మధ్య విపరీతమైన మానసిక సంఘర్షణని అనుభవించి, చివరికి తన కెరీర్ నీ, డిగ్రీలనీ పరిత్యజించి, తిరుగుబాటు చేసి, మతవిషయాలవైపు మళ్ళుతాడు. డాకిన్సు అతని గురించి చెప్పి, అతను సైన్సుకి బదులుగా మతాన్ని పూర్తిగా పరిత్యజించి ఉంటే బాగుండేదని బాధ పడతాడు.

4. తార్కిక ఆలోచనల కోసం సైన్సు గురువులు ఎంత ప్రచారం చేసినా, మాట్లాడే జంతువుల కథలూ, హారీ పోటర్ మాయ-మంత్రాల కథలూ, సినిమాలూ విశేషంగా ప్రజల్ని ఆకర్షిస్తూనే ఉంటాయి.

5. తమ పురాతన సంస్కృతుల్ని పూర్తిగా దూరం చేసుకున్న ఆధునిక సమాజాలు విసుగు చెంది, ఒక సజీవ ప్రపంచంలో భాగం కావడానికీ, మళ్ళీ సమ్మోహితులు కావడానికీ ప్రయత్నం చేస్తూనే ఉంటాయి. కొత్త మతాలు పుడుతూనే ఉంటాయి. ఇలా కొత్తగా పుట్టుకొచ్చే భావజాలాలు ప్రస్తుతం ఆధిపత్యం వహించిన totalitarian భావజాలాలతో సంఘర్షణ చెందుతాయి. చైనాలో Falun Gong ను అణచివెయ్యడానికి జరిగిన ప్రయత్నాలు దీనికి ఒక ఉదాహరణ. (http://en.wikipedia.org/wiki/Falun_Gong, http://en.wikipedia.org/wiki/Persecution_of_Falun_Gong)

6. భారతదేశం చరిత్రలో – పురాతన వైదిక మతపు సమ్మోహనత్వాన్నీ, ఆ తర్వాతి సమాజాలమీద వేర్వేరు భావ జాలాల ప్రభావాల్నీ, సంఘర్షణల్నీ పరిశీలిస్తూ ఉంటే గొప్ప ఆశ్చర్యం కలుగుతుంది. Totalitarian భావజాలాలు భారతదేశంలో ఎన్నడూ పూర్తిగా వేళ్ళూనుకొనలేకపోయాయి. ఇప్పటికీ భారతంలో చాలా భాగం pluralism, సమ్మోహనత్వం సజీవంగానే ఉన్నాయి.

ఇలా ఎన్నో తలాతోకా లేని, అర్థం పర్థం లేని ఆలోచనలు…

Advertisement