ఇదివరకు పరిచయమైన పాట్రిక్ కర్రీని నిన్న మళ్ళీ కలుసుకున్నాను. చైనా వెళ్ళొచ్చానన్నాడు. ఎలా ఉందన్నాను. ‘బానే ఉంది కానీ, ఆ దేశానికి వెళ్ళడం చాలా కష్టమైన అనుభవమే’ అన్నాడు. ఆయనకి చైనాలోని జనసామాన్యం ప్రవర్తన నచ్చినట్టులేదు. వాళ్ళలోవాళ్ళు కూడా చాలా రూడ్ గా ప్రవర్తిస్తుంటారు అన్నాడు. ‘అధిక జనాభా ఉన్న నగరాల్లో, ఒత్తిడి విపరీతంగా ఉండే సామాజిక వాతావరణంలో అది సహజమే కదా’ అన్నాను. ‘అది వేరు, వీళ్ళలో సహజంగానే కొంత కఠినత్వం ఉంది’ అన్నాడు. ‘సామ్రాజ్యా’లంటే ఆయన‌కున్న ఏవగింపు అక్కడ మరింతగా ఫీలయ్యాడట‌.

‘చైనా అంటే మా భారతీయులకి కొంత భయం’ అన్నాను నవ్వుతూ. ‘మీరింకా పరవాలేదు, అంత జనాభా ఉన్నారు, ఏదోరకంగా ప్రతిఘటించగలరు. మేమేం చెయ్యగలం’ అన్నాడు ఆయన కూడా గట్టిగా నవ్వుతూ. ‘చైనాలోనే ఇబ్బంది పడితే మా భారతదేశం మాటేమిటి? చైనా వెళ్ళిందానికన్నా వెయ్యిరెట్లు శక్తీ, ఓపికా కావాలి మా దగ్గరకి రావాలంటే’ అన్నాను. అవునన్నాడు. ఆయన చైనా అనుభవాలు ఇక్కడ చూడొచ్చు.

ఇంకా జ్యోతిషం గురించీ మరికొన్ని విషయాలగురించీ కొంత ఆసక్తికరమైన సంభాషణ నడిచింది. సమ్మోహనత్వం గురించి చాలా విస్తారమైన ఒక పుస్తకాన్ని ప్రస్తుతం వ్రాస్తూ ఉన్నాడట.

ఫ్రాన్సులో మన ‘కుమారి’ లేదా ‘మిస్’ కి సమానార్థకమైన మేడమొజెల్ (mademoiselle) అన్న పదాన్ని నిషేధించాలని గొడవ చేస్తున్నార్ట. http://www.bbc.co.uk/news/magazine-16503341

మనం కూడా ‘కుమారి’ అన్న పదాన్ని వదిలేసుకుంటే ఆడవాళ్ళందర్నీ శ్రీమతి అనొచ్చా అని ఓ సందేహం కలుగుతోంది. శ్రీమతి అంటే పెళ్ళయిన స్త్రీ అని ఓ అర్థం స్థిరపడిపోయింది కానీ, నిజానికా పదానికి అటువంటి అర్థం ఏమీ లేదు. అయినా స్థిరపడిపోయిన అర్థాన్ని ఎలా చెరిపేసుకుంటాం అంటే, ‘మతి’ తీసేసి ఆడవాళ్ళకీ, మగవాళ్ళకీ కూడా ఒట్టి ‘శ్రీ’ తగిలిస్తే ఎలా ఉంటుంది? వ్యాకరణమంటారా? ఈ రోజుల్లో అదెవడిక్కావాలండీ? ఇదివరకు ‘ఈ‍ టీవీలో శ్రీ భాగవతం వస్తోం’దంటే, ‘అదేంటి శ్రీమత్ భాగవతం అనాలి కదా’ అంటే, ‘నీదో చాదస్తం’ అన్నారు జనాలు.

కాబట్టి ఫెమినిస్టులారా, ఆడవాళ్ళందర్నీఫ్రాన్సులో లాగా మేడమ్ అని పిలవాలనీ, లేకపోతే మిసెస్ అన్న పదాన్ని తొలగించి అందర్నీ మిస్ అనే పిలవాలనిగానీ, చాదస్తులైతే ‘శ్రీ’ అని మాత్రమే సంబోధించాలనీ (ఉత్తరాదిలోలా ‘సుశ్రీ’ అయినా పరవాలేదు), (మాకు మంచి కాలక్షేపం కలిగేలాగా) మీరంతా ఉద్యమం లేవదియ్యాలనీ మా విజ్ఞప్తి.

—

If you are offended by the ‘కాలక్షేపం’ remark, please read: http://www.independent.co.uk/opinion/commentators/agn232s-poirier-there-is-an-alternative-to-the-m-word-2362482.html

ఆఫీసునుంచి రాగానే తెలిసిన వార్త. మా సంస్కృతం లెక్చరరుగారు హఠాత్తుగా దేహాన్ని విడిచారట. మూడు రోజులైందట.

—

స్వాయత్తమేకాన్తహితం విధాత్రా వినిర్మితం ఛాదనమజ్ఞతాయాః
విశేషతః సర్వవిదాం సమాజే విభూషణం మౌనమపండితానామ్ ||

ఇదీ ఆవిడ మాకు చెప్పిన మొదటి క్లాసులో మొదటి పాఠం. రెండు క్లాసులపాటు ఇదే శ్లోకాన్ని వివరిస్తూపోయారు. ప్రతి పదాన్నీ విడదీసి, అర్థాలు, విశేషాలు ఎన్నో…  మొదటి క్లాసులోనే శ్లోకం నోటికొచ్చేసింది. అంతకుముందు ఒక్కముక్క కూడా సంస్కృతం ఎరగను, ఏదో ఇంట్లో పూజలో చదివే స్తోత్రాలు తప్ప. వాటికీ అర్థాలేమీ తెలియవు.

—

సంస్కృతం. ఇప్పటికీ నాకొచ్చిందీలేదు, పెట్టిందీ లేదు. ఆ టీచరుగారు చెప్పిన నాలుగు ముక్కలూ తప్ప నేను నేర్చుకున్నదీ లేదు, ఏమీ చేసిందీ లేదు.ఆ భాషతో ఏదో గట్టి పూర్వజన్మ అనుబంధం. ఆ పూర్వసంస్కారం బయటపడడానికి దోహదం చేశారావిడ, ఎంచేతనో…

When she was teaching us, she didn’t know that she was lighting a lamp. And she didn’t know that that lamp was to serve no purpose, that it was utterly useless.

ప్రసాదో నిష్ఫలో యస్య, యస్య కోపః నిరర్థకః – కొన్ని జీవితాలంతే. లోపల ఉన్న బీజాలు బయట పడి మొలకలెత్తవు. గానుగెద్దు జీవితాలు.

—

I hated studies. I hated college. The only exception was Sanskrit.

I was very depressed at that time. Probably I would have ended my life if I did not have that little light called Sanskrit in my life at that time.

I was regularly irregular in every other class. Sanskrit class was the only exception. Even if I was absent in college for the whole day, I would still go to college only for Sanskrit class. I used to read ahead and prepare myself for the class.

—

మా నాన్నగారితో అనేవారు, ‘మీవాడు నా సబ్జక్టుకి న్యాయం చేస్తాడుగానీ, కాస్త మిగతావి కూడా చదవమని చెప్పండీ’ అని.

ఇంటర్నల్ ఎక్జామ్స్ లో ఓసారి సంస్కృతం పేపర్ని సంస్కృత భాషలోనే ఆన్సర్ చేస్తే, ఆవిడ అన్నారు, ‘ఇంతవరకు నా సర్వీసులో నీలాంటి స్టూడెంటు నాకు దొరకలేదు, ఇహ ముందు దొరుకుతారని ఆశ లేదు’ అని.

క్లాసులో ఆవిడ అందర్నీ నెంబర్లు పెట్టి పిలిచి, నుంచోబెట్టి ప్రశ్నలడిగేవారు. ఎవ్వరూ సమాధానం చెప్పలేకపోతే, ‘55, చెప్తావా?’ అనేవారు. 55 ఎవరో చెప్పక్కర్లేదనుకుంటా.

—

ఆవిడ రిటైరైనప్పుడు లండన్ నుంచి ఫోన్ చేశా. ‘మేడం గారూ, ఈరోజు నేను సౌందర్యలహరి శ్లోకాలు చదువుకుంటూ పారవశ్యం చెందుతున్నానంటే అది మీ చలవేనండీ. మీరు నేర్పిన విద్య నాకు ఇచ్చిన తృప్తి మరేదీ ఇవ్వలేదండీ’ అన్నాను. ఆవిడ ఎంతో సంతోషంతో తనకి జరిగిన సన్మానసభలో నా మాటలు చెప్పారట.

—

మా పెద్దమ్మాయి పుట్టడానికి ముందు మా శ్రీమతికి సీమంతం జరుగుతున్నప్పుడు మా ఇంటికి వచ్చారు. ‘మేడం గారూ, మాకు కాళిదాసు పుట్టాలని ఆశీర్వదించండీ’ అన్నాను సరదాగా. ‘లేదు, మా మురళీలాంటివాడే పుట్టాలని ఆశీర్వదిస్తాను’ అన్నారు.

—

వ్యతిషజతి పదార్థానన్తరః కో2పి హేతుః
న ఖలు బహిరుపాధీన్ ప్రీతయః సంశ్రయన్తే
వికసతి హి పతంగస్యోదయే పుణ్డరీకం
ద్రవతి చ హిమరశ్మావుద్గమే చన్ద్రకాన్తః ||

మేడంగారూ, నా లోపలి జీవితానికి కొంత వెలుగు ఇచ్చినందుకు మీకు వేనవేల కృతజ్ఞతలు. మీ ఋణం ఈ జన్మలో తీర్చుకోగలిగే సామర్థ్యం నాకు లేకపోయింది. కనీసం వచ్చే జన్మలోనైనా నిజమైన కృషి చేస్తా.

సమః సమవిభక్తాంగో వర్ణం శ్యామం సమాశ్రితః

ఆయన దేహము అంత పొడుగూ కాకుండా, పొట్టీ కాకుండా సమంగా ఉంటుంది. (మరో రకంగా చెప్పుకుంటే, square built.) ఆయన అవయవాలన్నీ హెచ్చుతగ్గులు లేకుండా సమంగా ఉంటై. ఆయన రంగు నలుపు.

చతుష్కలః చతుర్లేఖః చతుష్కిష్కుః చతుస్సమః

ఆయన బొటనవ్రేలిపై నాలుగు రేఖలున్నాయి. నుదుటిపై (పాదాలపైనా, అరచేతులపైనా కూడా) నాలుగు రేఖలు ఉన్నాయి. ఆయన పొడవు తొంభై ఆరు అంగుళాలు, అంటే ఎనిమిది అడుగులు. ఆయన నాలుగుజతల అవయవాలూ సమానంగా ఉంటాయి.

గత రెండు నెలలుగా రోజూ కొన్ని శ్లోకాలచొప్పున సుందరకాండ చదువుతూ ఉన్నాను. ఎన్నో విశేషాలు… అన్నీ రాయాలంటే కుదరదుగా…

—

త్రిజటా స్వప్నవృత్తాంతంలో ఎక్కువభాగం ప్రక్షిప్తమే. ఆ సర్గ తర్వాతి సర్గ సరిగ్గా అతకలేదు. బహుశా అక్కడ కొంతభాగం లుప్తమై ఉండవచ్చు.

—

సంస్కృతంలో మాట్లాడాలా మానవభాషలో మాట్లాడాలా అన్న హనుమంతుడి డైలమాకి నవ్వొచ్చింది ఓ చోట.

అహంత్వతితనుశ్చైవ వానరశ్చ విశేషతః
వాచం చోదాహరిష్యామి మానుషీమిహ సంస్కృతామ్ ||

యదివాచం ప్రదాస్యామి ద్విజాతిరివ సంస్కృతామ్
రావణం మన్యమానాం మాం సీతా భీతా భవిష్యతి ||

వానరస్య విశేషేణ కథం స్యాదభిభాషణం
అవశ్యమేవ వక్తవ్యం మానుషం వాక్యమర్థవత్ ||

‘నేనేమో చిన్న రూపంలో ఉన్నాను. పైగా వానరుణ్ణి. చక్కగా సంస్కరించబడిన మానవభాషలో (సంస్కృతంలో) మాట్లాడతాను. కానీ, బ్రాహ్మణుడికి మల్లే సంస్కృతంలో మాట్లాడితే రావణుడనుకొని సీతమ్మ భయపడుతుంది. వానరుడేమిటి, ఈ భాష ఏమిటి అనుకోవచ్చు. కాబట్టి అర్థవంతమైన మాటలని (మామూలు) మనుషులభాషలోనే మాట్లాడాలి.’

ఇక్కడ చెప్తున్నది ‘సంస్కరించబడిన భాష’ గురించే కానీ, అది మనం ఎరిగిన సంస్కృతమో కాదో. పోనీ సంస్కృతమే అనుకుంటే, తర్వాత మాట్లాడిన ‘మనుషుల భాష’ ఏమిటో? అబ్బ, ఎవరైనా చెప్పగలిగితే ఎంత బాగుణ్ణూ??

—

ఇవాళ బాగా నచ్చిన ఓ శ్లోకం.

కల్యాణీ బత గాథేయం లౌకికీ ప్రతిభాతి మే
ఏతి జీవంతమానందో నరం వర్షశతాదపి ||

కల్యాణీ ఇయం లౌకికీ గాథా – శుభకరమైన ఈ లోకోక్తి
మే ప్రతిభాతి బత – నాకు తోస్తోంది, కద/అయ్యో!!
జీవంతమ్ నరమ్ – జీవిస్తూ ఉన్న మనిషికి
వర్షశతాదపి – వందేళ్ళకైనా
ఆనందః ఏతి – సంతోషం కలుగుతుంది.

‘ఏదో సామెత చెప్పినట్టు, బతుకుని నెట్టుకొస్తూ ఉన్న మానవుడికి ఎప్పటికో అప్పటికి, అది వందేళ్ళకైనా సరే, ఆనందం అన్నది కలగకుండా ఉండదు కదా.’ అని అంటుంది సీతాదేవి, హనుమంతుడి చల్లటి మాటలు విని.

—

కాళిదాసూ ఇలాగే అన్నాడు , ‘కస్యైకాన్తమ్ సుఖముపనతమ్, దుఃఖమేకాన్తతోవా’ అని. కేవలమూ సుఖమే గాని, కేవలమూ దుఃఖమే గాని అనుభవించింది ఎవడు? ‘నీచైర్గచ్ఛత్యుపరి చ దశా చక్రనేమి క్రమేణ’. బండి చక్రంలోని ఆకుల్లాగా మన స్థితి ఓసారి పైకీ, ఓసారి కిందికీ పోతూ ఉంటుంది.

సీతమ్మవారు అశోకవనంలో ఎక్కడ నివసించారు? శింశుపావృక్షం (ఇరుగుడు చెట్టు, లేదా అశోకవృక్షం) కింద, కదూ?!

కాకపోవచ్చు. హనుమంతుడు శింశుపావృక్షం పైనుండి సీతమ్మని చూశాడు. ఆవిడ ఎక్కడ ఉందో స్పష్టంగా పేర్కొనలేదు కానీ…

స దదర్శావిదూరస్థం చైత్యప్రాసాదముచ్ఛ్రితం
మధ్యే స్తంభసహస్రేణ స్థితం కైలాసపాండురమ్||

ప్రవాళకృతసోపానం తప్తకాంచనవేదికం
ముష్ణంతమివ చక్షూంసి ద్యోతమానమివ శ్రియా||

విమలం ప్రాంశుభావత్వాదుల్లిఖంతమివాంబరం
తతో మలినసంవీతాం రాక్షసీభిస్సమావృతామ్||

హనుమంతుడు అక్కడికి (తాను కూర్చున్న శింశుపావృక్షానికి) దగ్గరలోనే అశోకవనం మధ్యలో ఉన్న ఒక ఎత్తైన చైత్యప్రాసాదాన్ని చూశాడు. అది వేయిస్తంభాలతో ఉన్నది. కైలాసంవలె తెల్లగా ఉన్నది. పగడాలతో చేయబడిన మెట్లతోటీ, బంగారు అరుగులతోటీ కళ్ళుచెదిరేలా, వైభవంతో ప్రకాశిస్తూ ఉన్నది. స్వచ్ఛంగా, ఎత్తుగా ఆకాశాన్ని ఒరుసుకుంటున్నట్లుగా ఉన్నది. ‘తరువాత’ ఆయన ఒక స్త్రీని చూశాడు. ఆవిడ మాసిన బట్టలతో, రాక్షసస్త్రీలచేత చుట్టుముట్టబడి ఉన్నది…. ఇక అనేక ఉపమానాలతో సీతాదేవి వర్ణన.

ఆ ప్రాసాదంలోనే ఆవిడ ఉన్నది అని స్పష్టంగా చెప్పలేదు. అలా అని తాను కూర్చున్న చెట్టు కిందనే ఉన్నది అని కూడా చెప్పలేదు. కానీ ఆ భవనమే ఆవిడకి నివాసస్థానమని అర్థం చేసుకోడానికి చాలా ఆస్కారం ఉన్నట్టుగా అనిపిస్తోంది. ఇంకా మిగతా సుందరకాండలో ఎక్కడైనా ఈ విషయం గురించి స్పష్టంగా ఉంటే మళ్ళీ రాస్తాను.

మరో సంగతి, జనాలు కొట్టుకోడానికి. చైత్యం అంటే బుద్ధిస్టు స్తూపం లేక బౌద్ధ/జైన మందిరం అని అర్థం ఉన్నది. కానీ సంస్కృత సాహిత్యంలో చైత్య ప్రాసాదాల ప్రసక్తి ఎక్కువగానే వస్తుంది. అవన్నీ బుద్ధిజానికి సంబంధించిన కట్టడాలే అని అనుకోవాల్సిన అవసరం లేదు. ఒట్టి దేవాలయం అనికూడా అనుకోవచ్చు. మొత్తానికి ఇక్కడ అనిపిస్తున్నదేమిటంటే, సీతమ్మవారు అశోకవనంలో ఒక దేవాలయంలాంటి భవనంలో ఉండేది అని.

ఇహ సీతమ్మవారిని చాలా శ్లోకాల్లో వర్ణించారు. వాటిల్లో ఎక్కడన్నా విశ్వనాథ తన ‘విష్ణుశర్మ ఇంగ్లీషు చదువు’లో చెప్పిన ‘ప్రతిపత్ పాఠశీలస్య విద్యేవ తనుతాం గతా’ అన్న ఉపమానం వస్తుందేమో అని చూశాను. రాలేదు. బహుశా మరో సందర్భంలోది అయ్యి ఉంటుంది. బహుశా హనుమంతుడు రాముడికి సీతమ్మ జాడ గురించి చెప్పినప్పుడు చెప్పిన మాటలేమో? లేకపోతే విశ్వనాథ చూసిన రామాయణ పాఠం వేరేమో…

——-update——

పైన చెప్పిన శ్లోకాలు సుందరకాండ పదిహేనో సర్గలోవి. ఇవాళ పదిహేడో సర్గలో కొంచం స్పష్టంగానే ఆవిడ ఒక చెట్టు కింద ఉన్నదని చెప్పబడింది.

తా దదర్శ కపిశ్రేష్ఠో రోమహర్షణదర్శనాః
స్కంధవంతముపాసీనాః పరివార్య వనస్పతిం ||

తస్యాధస్తాచ్చ తాం దేవీం రాజపుత్రీమనిందితామ్
లక్షయామాస లక్ష్మీవాన్ హనుమాన్ జనకాత్మజామ్ ||

హనుమంతుడు ఒళ్ళు గగుర్పొడిచే భయంకరమైన రూపాలతో ఉన్న రాక్షస స్త్రీలని చూశాడు. వాళ్ళు పెద్ద బోదె కల ఒక చెట్టు చుట్టూ కూర్చుని ఉన్నారు. ఆ చెట్టు కిందనే కూర్చుని ఉన్న సీతాదేవిని ఆయన చూశాడు.

చట్టబద్ధమైన హెచ్చరిక: తెలుగు సినిమాలంటే లవలేశమైనా ప్రేమ ఉన్నవాళ్ళు ఈ టపా చదవరాదు.

ఇంట్లో ఉన్న ముసలీ ముతకా చాగంటి కోటేసర్రావుగారి వుపన్యాసాలు తెగ వినేస్తూ వెనకబడిపోతూ ఉన్నారు చాలాకాలంగా.  వాళ్ళు తెలుగు సినిమా చూసి చాలా ఏళ్ళవుతోంది. నేనూ థియేటర్లో సినిమాకెళ్ళి ఏడాదవుతోంది. తెలుగు సినిమా చూసి రెండేళ్ళవుతోంది. అయినా నేనంటే ఎప్పటికప్పుడు తెలుగు సినిమా రివ్యూలు చదివేస్తూ అప్ టు డేట్ గానే ఉంటాననుకోండి. వాళ్ళే బొత్తిగా పట్టించుకోడం మానేసి వెనకపడిపోతూ ఉన్నారు.

ఈ మధ్య ఇల్లాలూ పిల్లలూ ఊరెళ్ళారు. అనుకోకుండా మూడ్రోలు సెలవూ వచ్చింది. ఇంటికి కాస్త దగ్గర్లో ఉండే షాపింగ్ మాల్లో అనుకోకుండా షాపింగ్ పనోటి పడింది. అన్నీ కలిసొచ్చాయి, ఇవాళ ఇంక ఈ ముసలాళ్ళని జనజీవన స్రవంతిలోకి తీసుకొచ్చి అప్ టు డేట్ చేసెయ్యాల్సిందే అని డిసైడయ్యా. మల్టీప్లెక్స్ లో సినిమాలేమున్నాయని చూస్తే ‘ముగుడు’ అన్న తెలుగు సినిమా ఉంది. నిన్ననే విడుదలైంది కూడాను. ఇంత కన్నా గొప్ప చాన్సు దొరకదురా అని, ముందస్తుగా రివ్యూ చదివేసి, తర్వాత ఇంట్లోవాళ్ళని కూచోపెట్టి, ఓ రెండు గంటలు కాస్త మెంటల్ గా ప్రిపేర్ చేసి, ఆ తర్వాత ఆ సినిమాకి తీసుకుపోయా.

ఇహ ఈ సినిమాలో హైలైట్స్:

1. గోపీచంద్ సినిమా చూట్టం జీవితంలో ఇదే మొదటిసారి నాకు. మనిషి విగ్రహపుష్టిగా ఉంటాడు, ఎప్పుడూ ఓ చిలక నవ్వు నవ్వుతూ.

2. ఈ సినిమా ప్రపంచ సినిమా చరిత్రలోనే ఒక రివొల్యూషన్. ఒక పెద్ద ముందడుగు. ఇదొక మాన్యుమెంటాఫ్ తెలుగు లిబరాలిటీ. ఏంటంటే, ఒక ఆడా మగా కాని వ్యక్తిని హీరోయిన్ గా పెట్టి ఫుల్ సినిమా తియ్యడం. అందులోనూ పాపం చిలకనవ్వు గోపీచంద్ పక్కన. ఆ యొక్క గోపీచంద్ ఉదార హృదయానికి నా వినయపూర్వక శ్రద్ధాంజలి, బాష్పాంజలి.

3. ఈ సినిమాలో బ్రహ్మానందం లేడు. అయితే ఇది ఒక గొప్ప ప్రయోగాత్మక సినిమా. బ్రహ్మానందం లేని లోటు ఏమాత్రం కనపడలేదు ఇందులో. ఎందుకంటే బ్రహ్మానందం పాత్ర కూడా హీరోయినే పోషించేస్తుంది. ఇటువంటి డబల్ రోల్ ఇంతవరకూ ఎవరూ చెయ్యలేదు. ఇదో పెద్ద ముందడుగు.

4. ప్రపంచ సినీ చరిత్రలో ఎక్కడా లేనటువంటి అద్భుత కామెడీ సీన్ ఒకటి ఉంది ఈ సినిమాలో. అది సరిగ్గా ఇంటర్వెల్ కి ముందు వస్తుంది. ఆ ఒక్క సీన్ కోసం నా బ్లాగు చదివే రవి, కామేశ్వరరావుగారు మొదలైన ఒకరిద్దరు బక్క ప్రాణులు తప్పకుండా సకుటుంబ సపరివార బంధుమిత్ర సమేతంగా ఈ సినిమా చూసి తీరాలని మరీ మరీ నొక్కి వక్కాణించి  కోరి ప్రార్థించి అభ్యర్థిస్తున్నాను.

5. గాడిదల మధ్య సరసం అంటే ఎలా ఉంటుందో అద్భుతంగా చూపిస్తుంది ఈ సినిమా. మా నాన్న చిన్నప్పుడు సరదాగా ఈ గాడిదల సరసాన్ని గురించి చెప్పేవారు. ఇవాళ, ఇన్నాల్టికి, ఆ సరసాన్ని కళ్ళారా చూసి తరించాను. ఈ సినిమాలో హీరో హీరోయిన్లు అద్భుతంగా ఈ ‘సరస పోషణ’ చేశారు. దాన్ని చూసి తీరాల్సిందే కాని, మాటల్లో చెప్పగలిగేది కాదు.

6. అలాగే మనుషులు పిచ్చికుక్కల్లా అరిస్తే, కరిస్తే , ప్రవర్తిస్తే, ఇంకా గాడిదల్లా ఓండ్ర పెడితే ఎలా ఉంటుందో కూడా అద్భుతంగా చూపిస్తుందీ చిత్రం. మేనకా గాంధీ లాంటి జంతు ప్రేమికుల్ని కూడా మనిషి ప్రేమికులుగా మార్చే శక్తి ఉంది ఈ చిత్రానికి.

7. పాపం ఎందుకో గోపీచంద్ ని చూడగానే ఓ సాఫ్ట్ కార్నర్ ఏర్పడింది నాకు అతని మీద. హీరోయిన్ ఎంట్రీ అయ్యాకా అది బలపడింది. హీరోయిన్ విషం తాగ్గానే ‘దరిద్రం వదిలిపోయిందిరా, పాపం గోపీచంద్ కి పట్టిన శని వదిలింద’ని ఈల వేసి చప్పట్లు కొట్టాను. కానీ ఈ సినిమా విషాదాంతమని తర్వాత తెలిసింది. (రివ్యూ రాసినవాళ్ళు ముందస్తుగా చెప్పలేదు).

8. సినిమా ఆఖర్న, అంటే క్లయిమాక్సులో భీభత్సమైన కామెడీ ఉంటుంది. హీరో రక్త హోళీ ఆడి, రక్తకన్నీరు కార్చి, చివరికి రక్త కామెడీని యథాశక్తి పండిస్తాడు.

9. ఈ సినిమాలో కొన్ని మహావాక్యాలు ఇంగ్లీషులోనూ, హిందీలోనూ వినిపిస్తాయి. వాటిని మా ముసలాళ్ళకి అనువాదం చేసి చెప్పాను. నాలాంటి సంస్కృతాభిమానులకోసం విచ్చలవిడిగా సంస్కృతం కూడా వాడారు. కానీ నీచ నికృష్ట దుష్ట సెన్సారు వాళ్ళు ఆ సంస్కృతం వినిపించకుండా సౌండ్ తీసేస్తే, పెదాల కదలికనిబట్టి అర్థం చేసుకోవాల్సి వచ్చింది. ఎందుకండీ సంస్కృతమంటే అంత చులకన?? ఎందుకీ వివక్ష?? ఒక సంస్కృతాభిమానిగా నేను హర్టయ్యాను. ఐ హర్ట్.

ఇహ ఇంతకంటే చెప్పడానికి నా భాషా, సంస్కృత పాండిత్యమూ చాలవు. ఈ టపా చదివిన వాళ్ళంతా ఈ సినిమాని చూసి తీరాల్సిందేనని శాసిస్తున్నాను. మీరీ సినిమా చూడకపోతే తాప్సీ మీద ఒట్టు.

తాజా కలం: సినిమా అయ్యాకా, ‘ఒరే, ఇంకో అయిదారేళ్ళకి సరిపడా అప్ టు డేట్ అయ్యామురా’ అని నన్ను మెచ్చుకున్నారు ఇంట్లోవాళ్ళు.

ప్రధ్యాయత ఇవాపశ్యత్ప్రదీప్తాంస్తత్ర కాంచనాన్
ధూర్తానివ మహాధూర్తైర్దేవనేన పరాజితాన్ ||

ఆ ఇంట్లో బంగారుపాత్రలలో దీపాలు వెలుగుతున్నై. అవి నిశ్చలంగా ధ్యానంలో మునిగి ఉన్నట్టుగా ఉన్నాయి. తమకన్న మహాగొప్పవాళ్ళైన‌ జూదగాళ్ళతో జూదమాడి, ఓడిపోయి, అవమాన భారంతో ముఖాలు వేలాడేసుకున్న జూదగాళ్ళలాగా ఉన్నాయి.

ధూర్తులు అంటే మూర్ఖులు, మోసగాళ్ళు అన్న అర్థాలే ఎక్కువ ప్రాచుర్యంలో ఉన్నాయి కానీ, జూదమాడేవాళ్ళు అని ఇంకో అర్థం ఉంది. దీపాల్ని ఓడిపోయిన ధూర్తులతో పోల్చడం భలేగా అనిపించింది. దేవనము అంటే జూదం. (దుఃఖించడం అని కూడా ఇంకో అర్థం ఉంది).

(బంగారు పాత్రలో దీపం ఉంటే, దీపపు కాంతిలో పాత్ర ఎక్కువ ప్రకాశిస్తూ ఉంటుంది. దీపశిఖ ఆ ప్రకాశం ముందు వెలవెలపోయినట్టు అనిపిస్తుంది. అందుకే దీపశిఖకి ధూర్తుడితోటి, బంగారుపాత్రకి మహాధూర్తుడితోటి పోలిక అనుకోవచ్చు.)

(సుందరకాండ 9-32)

ఇవాళ కొన్ని మంచి చంద్రవర్ణన శ్లోకాలు చదివాను. వాటిలో కొన్ని రసవత్తరంగానూ, హాస్యస్ఫోరకంగానూ అనిపించినై, అందుకే ఈ టపా.

తతస్స మధ్యంగతమంశుమన్తమ్
జ్యోత్స్నావితానం మహదుద్వమన్తమ్
దదర్శ ధీమాన్ భువి భానుమన్తమ్
గోష్ఠే వృషం మత్తమివ భ్రమన్తమ్ ||

తరవాత ఆ ధీమంతుడు గొప్ప వెన్నెల కురిపిస్తూ చంద్రుడు ఆకాశ మధ్యానికి రావడం చూచాడు. ఆ చంద్రుడు ఆవుల మంద మధ్యలో మదించి తిరుగుతున్న ఆ‍ంబోతులాగా ఉన్నాడు.

లోకస్య పాపాని వినాశయన్తమ్
మహోదధిం చాపి సమేధయన్తమ్
భూతాని సర్వాణి విరాజయన్తమ్
దదర్శ శీతాంశుమథాభియాన్తమ్ ||

ఆకాశంలో తిరుగుతున్న ఆ చంద్రుడు లోకాల పాపాలు పోగొట్టేవాడు, సముద్రాన్ని వృద్ధిచేసేవాడు, సమస్త భూతకోటినీ ప్రకాశింపచేసేవాడు.

యా భాతి లక్ష్మీర్భువి మందరస్థా
తథా ప్రదోషేషు చ సాగరస్థా
తథైవ తోయేషు చ పుష్కరస్థా
రరాజ‌ సా చారు నిశాకరస్థా ||

ఆ చంద్రుని శోభ – మందర పర్వతం పైన ప్రకాశించే శోభ; సాయం సమయంలో సముద్రుని శోభ; సరస్సులోని కమలాల శోభ‌.

హంసో యథా రాజతపంజరస్థః
సింహో యథా మ‍ందరకందరస్థః
వీరో యథా గర్విత కుంజరస్థః
చంద్రో2పి బభ్రాజ తథాంబరస్థః ||

వెండి పంజరంలో కూచున్న హంసలాగా, మందర పర్వత గుహలో ఉన్న సింహంలాగా, మదించిన ఏనుగునెక్కిన వీరుడిలాగా చంద్రుడు ఆకాశంలో వెలుగుతున్నాడు.

స్థితః కకుద్మానివ తీక్ష్ణశృంగో
మహాచలశ్శ్వేత ఇవోచ్చశృంగః
హస్తీవ జామ్బూనదబద్ధ శృంగః
రరాజ చంద్రః పరిపూర్ణ శృంగః ||

వాడియైన కొమ్ములు కలిగిన ఎద్దులాగా, ఎత్తైన శిఖరాలు కలిగిన హిమాలయంలాగా, దంతములయందు బంగారు తాపడాలు కలిగిన ఏనుగులాగా పరిపూర్ణమైన శృంగాలతో (కళలతో) ప్రకాశిస్తున్నాడు.

వినష్ట శీతాంబుతుషారపంకః
మహాగ్రహ గ్రాహ వినష్ట పంకః
ప్రకాశలక్ష్మ్యాశ్రయనిర్మలాంకో
రరాజ చంద్రో భగవాన్ శశాంకః ||

మంచుతెరలు లేనివాడై, గ్రహణ‌ దోషము లేనివాడై, నిర్మలమైన గొప్ప ప్రకాశము కలవాడై, భగవంతుడైన శశాంకుడు ప్రకాశిస్తున్నాడు.

శిలాతలం ప్రాప్య యథా మృగేంద్రో
మహారణం ప్రాప్య యథా గజేంద్రః
రాజ్యం సమాసాద్య యథా నరేంద్రః
తథా ప్రకాశో విరరాజ చంద్రః ||

శిలాప్రదేశాన్ని చేరుకున్న  సింహంలాగా, గొప్ప యుద్ధంలో చొరబడిన మహాగజంలాగా, తన రాజ్యాన్ని తాను పొందిన రాజులాగా ఆ చంద్రుడు వెలుగుతున్నాడు.

ప్రకాశచంద్రోదయ నష్ట దోషః
ప్రవృత్తరక్షఃపిశితాశ దోషః
రామాభిరామేరిత చిత్త దోషః
స్వర్గప్రకాశో భగవాన్ ప్రదోషః ||

దివ్యమైన ఆ సాయంకాలము చంద్రుని ప్రకాశం చేత తొలగిన దోషము (చీకటి) కలిగినదై, రాక్షసుల భోజనం వేళ అవ్వడం వలన దోషవంతమై, ప్రేయసీ ప్రియుల కోపతాపాది మనోదోషాల్ని తొలగించు కాలమై, స్వర్గం వలె ప్రకాశిస్తున్నది.

—

ఇంతకీ ఈ శ్లోకాలు ఎందులోవంటారా? చెప్పుకోండి చూద్దాం.

అద్భుతమైన రచన‌

http://kalagooragampa.blogspot.com/2011/09/blog-post_20.html